काठमाडौँ ।थापाथलीको बागमती किनार आज अस्वाभाविक रूपमा शान्त छ। केही दिनअघिसम्म टिनका छाना, निलो पाल र साँघुरा गल्लीले भरिएको त्यो ठाउँ अहिले खाली जमिन बनेको छ  माटो भिजेको छ, काठका टुक्रा छरिएका छन्, र वर्षाले धोएको सम्झनाबाहेक केही बाँकी छैन। यही सुनसानबीच उभिँदा एउटा वाक्य मनमा अडिन्छ “तिमीलाई त्याँ न्यानो होला, हामीलाई यहाँ जाडो छ।”

अप्रिलको अन्त्यतिर सुरु भएको सरकारी अभियानमा डोजर चले, सुरक्षाकर्मी तैनाथ भए, र वर्षौंदेखि बस्दै आएका मानिसहरूले आफ्नै घर भत्किएको हेर्नुपर्‍यो। चार दिनभित्र एक हजार छ सयभन्दा बढी परिवार विस्थापित भए। थापाथली, शान्तिनगर र मनोहरामा बीस वर्षसम्म बाँचेका मानिसहरूको छानो केही घण्टामै माटोमा मिसियो।

घर हराएको केही दिनमै पानी पर्न थाल्यो। अभियान चलिरहेकै बेला वर्षाले विस्थापित परिवारहरूका बाँकी सामानसमेत भिजायो, र अनिश्चित जीवन झन् असुरक्षित बन्यो। केहीलाई दशरथ रंगशालामा अस्थायी आश्रय दिइएको छ, केही आफन्तकहाँ पुगेका छन्, तर धेरै अझै खुला आकाशमुनि छन्। पालले पानी रोक्दैन, भिजेको जमिनले निदाउन दिँदैन, र रातहरू लामो हुँदै जान्छन्।

सरकारको तर्क छ नदी किनार खाली गर्नुपर्छ, अतिक्रमण हटाउनुपर्छ, वातावरण जोगाउनुपर्छ। यो तर्क अस्वीकार गर्न गाह्रो छ। तर यही ठाउँमा एउटा गहिरो प्रश्न सुरु हुन्छ जब राज्यले घर हटाउँछ, विकल्प पनि उसैले दिनुपर्दैन र? विस्थापन कार्यान्वयन भइसक्यो, पुनर्स्थापनाको ठोस योजना अझै अस्पष्ट छ। नीति अघि बढ्यो, मान्छेहरू पछि छुटे।

यस बीचमा अर्को यथार्थ पनि बाहिर आएको छ। थापाथलीका धेरै बसोबासी पूर्ण रूपमा भूमिहीन थिएनन् करिब नब्बे प्रतिशतसँग देशका अन्य भागमा जमिन रहेको तथ्य सार्वजनिक भएको छ। यसले सुकुम्बासी पहिचानको बहसलाई झन् जटिल बनाएको छ। तर त्यो तथ्यले आजको यथार्थ बदल्दैन अहिले ती सबै मानिसहरू एउटै अवस्थामा छन्, छानो बिना।

यो समयको क्रूर संयोग हो। विस्थापन अप्रिलमा भयो, जब मनसुन ढोकामा टक्टक्याउँदैछ। जुन–असारमा पानी अझ बढ्नेछ, नदी चर्किनेछ, र अस्थायी आश्रयहरू झन् कमजोर हुनेछन्। जोखिमबाट बचाउन हटाइएका मानिसहरू आज झन् जोखिममा छन्।

जब पानी झन् जोडले पर्छ, शहरभित्रका झ्यालहरू बन्द हुन्छन् तर बाहिर एउटा आवाज अझै खुला रहन्छ “तिमीलाई त्याँ न्यानो होला, हामीलाई यहाँ जाडो छ।”

क्याटेगोरी : banner, bannernews, अपराध/सुरक्षा, समाचार

---

---

---